Password Protected Quiz
🔒 ଏହି TEST ଗୁଡିକ code Protected ଅଟେ। (One-Time fee)
ଗୋଟେଥର ମାତ୍ର free ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ସେ code ସମସ୍ତ test ଓ important questions ପାଇଁ valid ହେବ।
📞 Call/WhatsApp: 7205368518
+2 2nd year
Subject-home science
ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ : ଶରୀର ତତ୍ତ୍ଵ (Physiology)
2 Mark Questions (2 Mark Questions)
1. (a) ଜୀବକୋଷ (Cell) (Cell)
Answer: ଜୀବଜଗତର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରୁଥିବା ମୌଳିକ ସୁକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶକୁ ଜୀବକୋଷ କୁହାଯାଏ । ଜୀବର ଯେକୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏହି କୋଷ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏହା ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ବଞ୍ଚିପାରେ । (The basic microscopic unit that performs the structure and functions of the living world is called a cell. Any activity of a living being is possible only through this cell and it can survive independently.)
2. (b) କୋଷ ଝିଲ୍ଲୀ (Cell Membrane) (Cell Membrane)
Answer: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବକୋଷ ଗୋଟିଏ ପତଳା ଆବରଣ ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ, ଯାହାକୁ କୋଷ ଝିଲ୍ଲୀ କୁହାଯାଏ । ଏହା କୋଷକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ଦେବା ସହ କୋଷ ମଧ୍ୟକୁ ଜଳ ଓ ଦରକାରୀ ପୋଷକର ପ୍ରବେଶକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ । (Every living cell is covered by a thin layer, which is called the cell membrane. It gives a specific shape to the cell and controls the entry of water and necessary nutrients into the cell.)
3. (c) ମାଇଟୋକୋଣ୍ଡ୍ରିଆ (Mitochondria) (Mitochondria)
Answer: କୋଷଜୀବକରେ ଥିବା ଏହି ଲମ୍ବାଳିଆ ଅଙ୍ଗିକା ମଧ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟର ଦହନ ହୋଇ ଶକ୍ତି ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କାରଣରୁ ମାଇଟୋକୋଣ୍ଡ୍ରିଆକୁ 'କୋଷର ଶକ୍ତିକେନ୍ଦ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ । (Energy is released by the combustion of food within this elongated organelle in the cytoplasm. For this reason, mitochondria are called the 'powerhouse of the cell'.)
4. (d) ସାଇଟୋପ୍ଲାଜମ (Cytoplasm) (Cytoplasm)
Answer: କୋଷ ଆବରଣ ଭିତରେ ଓ ନ୍ୟଷ୍ଟିର ବାହାରେ ଥିବା ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧତରଳ ପଦାର୍ଥକୁ ସାଇଟୋପ୍ଲାଜମ ବା କୋଷଜୀବକ କୁହାଯାଏ । ଏହି ତରଳ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କୋଷ ଅଙ୍ଗିକାଗୁଡ଼ିକ ପୂରି ରହିଥାଏ । (The transparent and semi-liquid substance inside the cell membrane and outside the nucleus is called cytoplasm. All other cell organelles are filled within this liquid.)
5. (e) ଏଣ୍ଡୋପ୍ଲାଜମିକ୍ ରେଟିକୁଲମ୍ (Endoplasmic Reticulum) (Endoplasmic Reticulum)
Answer: ଏହା କୋଷ ଝିଲ୍ଲୀଠାରୁ ନ୍ୟଷ୍ଟି ଝିଲ୍ଲୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଲ ପରି ବିଛେଇ ହୋଇ ରହିଥିବା ଏକ ନଳୀକୃତ ଜାଲିକା ଅଟେ । ଏହା କୋଷର ଆକାର ରକ୍ଷା କରିବା ସହ ପୁଷ୍ଟିସାର ଓ ଚର୍ବିର ପରିବହନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । (It is a tubular network spread like a net from the cell membrane to the nuclear membrane. It helps in maintaining the shape of the cell and the transport of proteins and fats.)
6. (f) ରାଇବୋଜୋମ୍ (Ribosome) (Ribosome)
Answer: ଏଗୁଡ଼ିକ ଆକାରରେ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକା ପରି ଏବଂ ସାଇଟୋପ୍ଲାଜମ ବା ଅନ୍ତର୍ଜୀବକୀୟ ଜାଲିକାରେ ରହିଥାନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକ କୋଷ ମଧ୍ୟରେ ପୁଷ୍ଟିସାର ସଂଶ୍ଲେଷଣ କରିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । (These are like very small particles in size and stay in the cytoplasm or endoplasmic reticulum. They play a major role in protein synthesis within the cell.)
7. (g) ଗଲଗି ପିଣ୍ଡ (Golgi Apparatus) (Golgi Apparatus)
Answer: ନ୍ୟଷ୍ଟି ପାଖରେ ଥିବା ଏହି ନଳାକୃତି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଶରୀରର ନିଃସ୍ରାବୀ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତି । ଏଥିରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ହରମୋନ୍ ଓ ପାଚକରସ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ । (These tubular substances near the nucleus perform the secretory functions of the body. Various types of hormones and digestive juices are secreted from them.)
8. (h) ଲାଇସୋଜୋମ୍ (Lysosome) (Lysosome)
Answer: ଏହାର ଆକୃତି ଗୋଲାକାର ଥଳୀ ପରି ଏବଂ ଏଥିରେ ଥିବା ପାଚକରସ ଚତୁର୍ପାର୍ଶ୍ୱର ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରି ହଜମ କରିଦିଏ । ଏଥିପାଇଁ ଲାଇସୋଜୋମକୁ କୋଷର 'ଆତ୍ମହତ୍ୟା ଥଳୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ । (Its shape is like a spherical bag and the digestive juice in it destroys and digests surrounding materials. For this reason, the lysosome is called the 'suicide bag' of the cell.)
9. (i) ସେଣ୍ଟ୍ରୋଜୋମ୍ (Centrosome) (Centrosome)
Answer: ଏହା କ୍ଷୁଦ୍ର ସେଣ୍ଟ୍ରିଓଲସ୍ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟତଃ ଜୀବକୋଷ ବିଭକ୍ତିକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ନୂତନ କୋଷ ତିଆରିରେ ଏହାର ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । (It is composed of small centrioles and mainly helps in the process of cell division. Its role in making new cells is very important.)
10. (j) ନ୍ୟଷ୍ଟି (Nucleus) (Nucleus)
Answer: କୋଷିକା ପ୍ରରସର ମଧ୍ୟସ୍ଥଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଣ୍ଡାକୃତି ଅଂଶକୁ ନ୍ୟଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ । ଏହା ଜୀବକୋଷର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଏବଂ କୋଷର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ । (The oval-shaped part located in the middle of the cytoplasm is called the nucleus. It is the most important part of the cell and controls all the functions of the cell.)
11. (k) ଗୁଣସୂତ୍ର (Chromosome) (Chromosome)
Answer: ନ୍ୟଷ୍ଟି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସୂତା ପରି ବସ୍ତୁକୁ ଗୁଣସୂତ୍ର ବା କ୍ରୋମୋଜୋମ୍ କୁହାଯାଏ । ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରରେ ୨୩ ଯୋଡ଼ା ଗୁଣସୂତ୍ର ଥାଏ, ଯାହା ପିତାମାତାଙ୍କଠାରୁ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ବଂශଗତ ଗୁଣ ବହନ କରେ । (Thread-like objects inside the nucleus are called chromosomes. There are 23 pairs of chromosomes in the human body, which carry hereditary traits from parents to children.)
12. (l) ଚୟାପଚୟନ (Metabolism) (Metabolism)
Answer: ଜୀବକୋଷ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଗଠନମୂଳକ (ଉପଚୟ) ଓ ବିନାଶକାରୀ (ଅପଚୟ) ପ୍ରକ୍ରିୟାର ସମଷ୍ଟିକୁ ଚୟାପଚୟନ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା କୋଷ ଶକ୍ତି ଆହରଣ କରିବା ସହ ନିଜର ବୃଦ୍ଧି ଘଟାଇଥାଏ । (The sum of constructive (anabolism) and destructive (catabolism) processes going on within the cell is called metabolism. Through this process, the cell acquires energy and grows.)
13. (m) ପୁରସ ବା ପ୍ଲାଜମା (Plasma) (Plasma)
Answer: ରକ୍ତର ଈଷତ୍ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ତରଳ ଅଂଶକୁ ପୁରସ ବା ପ୍ଲାଜମା କୁହାଯାଏ । ଏଥିରେ ପ୍ରାୟ ୯୦ ଭାଗ ଜଳ ଏବଂ ୧୦ ଭାଗ ପୁଷ୍ଟିସାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ ରହିଥାଏ । (The pale yellow liquid part of the blood is called plasma. It contains about 90 parts water and 10 parts protein and other organic substances.)
14. (n) ହିମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ (Haemoglobin) (Haemoglobin)
Answer: ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକାରେ ଥିବା ଲୌହଯୁକ୍ତ ରଞ୍ଜକକୁ ହିମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଫୁସଫୁସରୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରି ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ତନ୍ତୁ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚାଇବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । (The iron-containing pigment in red blood cells is called haemoglobin. It performs the function of taking oxygen from the lungs and delivering it to various tissues of the body.)
15. (o) ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା (Erythrocytes) (Erythrocytes)
Answer: ଏହାର ଆକାର ଗୋଲ ଓ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ ଚେପ୍ଟା ଏବଂ ଏଥିରେ ନ୍ୟଷ୍ଟି ନଥାଏ । ଏହି କଣିକାର ଆୟୁ ପ୍ରାୟ ୧୨୦ ଦିନ ଏବଂ ଏହା ଅସ୍ଥିମଜ୍ଜାରେ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ । (Its shape is round and flat on both sides and it does not have a nucleus. The lifespan of these particles is about 120 days and they are formed in the bone marrow.)
16. (p) ଶ୍ୱେତ ରକ୍ତ କଣିକା (Leucocytes) (Leucocytes)
Answer: ଏହି କୋଷଗୁଡ଼ିକ ନ୍ୟଷ୍ଟିବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ଆକାରରେ ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକାଠାରୁ ବଡ଼ । ଏଗୁଡ଼ିକ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ରୋଗ ଜୀବାଣୁଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରି ଶରୀରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । (These cells have a nucleus and are larger in size than red blood cells. They protect the body by destroying disease germs entering the body.)
17. (q) ରକ୍ତ ଚକ୍ରିକା (Platelets) (Platelets)
Answer: ଏଗୁଡ଼ିକ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଗୋଲାକାର କୋଷିକା ଯାହା ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି । ଶରୀରର କୌଣସି ସ୍ଥାନ କଟିଗଲେ ଅତ୍ୟଧିକ ରକ୍ତସ୍ରାବ ରୋକିବାରେ ଏହାର ପ୍ରଧାନ ଭୂମିକା ଥାଏ । (These are very small spherical cells that help in blood clotting. It plays a major role in preventing excessive bleeding if any part of the body is cut.)
18. (r) ଲିମ୍ଫୋସାଇଟସ୍ (Lymphocytes) (Lymphocytes)
Answer: ଏହା ଶ୍ୱେତ ରକ୍ତ କଣିକାର ଏକ ଅଂଶ ଯାହା ଲସିକା ଗ୍ରନ୍ଥି ଓ ପ୍ଲୀହାରେ ଥାଏ । ଏହା ଶରୀରରେ ପ୍ରତିପିଣ୍ଡ ବା ଆଣ୍ଟିବଡି ଉତ୍ପାଦନ କରି ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କରେ । (It is a part of the white blood cells that is in the lymph nodes and spleen. It increases immunity by producing antibodies in the body.)
19. (s) କୋଷ ଭକ୍ଷଣ (Phagocytosis) (Phagocytosis)
Answer: ନିଉଟ୍ରୋଫିଲ୍ ଓ ମନୋସାଇଟ୍ ନାମକ ଶ୍ୱେତ ରକ୍ତ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଜୀବାଣୁମାନଙ୍କୁ ଗିଳିପକାଇବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କୋଷ ଭକ୍ଷଣ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରଣାଳୀ ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ସଂକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଥାଏ । (The process of white blood cells like neutrophils and monocytes swallowing bacteria is called phagocytosis. Through this system, the body is protected from infection.)
20. (t) ହେପାରିନ୍ (Heparin) (Heparin)
Answer: ଏହା ଶ୍ୱେତ ରକ୍ତ କଣିକାର ବାସୋଫିଲ୍ରୁ କ୍ଷରିତ ହେଉଥିବା ଏକ ବିଶେଷ ପଦାର୍ଥ ଅଟେ । ଏହା ଶରୀର ଭିତରେ ରକ୍ତନାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବାକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥାଏ । (It is a special substance secreted from the basophils of the white blood cells. It prevents blood from clotting inside the blood vessels within the body.)
21. (u) ଲାଳ ଗ୍ରନ୍ଥି (Salivary Glands) (Salivary Glands)
Answer: ଆମ ମୁଖ ଗହ୍ୱରରେ ପରାକର୍ଣ୍ଣିକା, ଅଧୋହନୁ ଓ ଅଧୋଜିହ୍ୱା ନାମକ ତିନିଯୋଡ଼ା ଲାଳ ଗ୍ରନ୍ଥି ରହିଛି । ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥିଗୁଡ଼ିକରୁ ନିଃସୃତ ଲାଳ ଖାଦ୍ୟକୁ ପିଚ୍ଛିଳ କରି ଗିଳିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । (There are three pairs of salivary glands in our oral cavity named parotid, submandibular, and sublingual. The saliva secreted from these glands makes the food slippery and helps in swallowing.)
22. (v) ଟାୟାଲିନ୍ (Ptyalin) (Ptyalin)
Answer: ଲାଳରେ ଥିବା ଏକ ବିଶେଷ ପରିପାକ ଏନ୍ଜାଇମକୁ ଟାୟାଲିନ୍ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଖାଦ୍ୟରେ ଥିବା ରନ୍ଧା ଶ୍ୱେତସାର ବା ମଣ୍ଡକୁ ମଲ୍ଟୋଜ୍ ନାମକ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ କରିଥାଏ । (A special digestive enzyme in saliva is called ptyalin. It converts cooked starch or carbohydrate in food into a sugar called maltose.)
23. (w) ଗ୍ରାସନଳୀ (Oesophagus) (Oesophagus)
Answer: ମୁଖ ଓ ପାକସ୍ଥଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ନଳୀକୃତ ଅଂଶକୁ ଗ୍ରାସନଳୀ କୁହାଯାଏ । ଏହାର ମାଂସପେଶୀର ତରଙ୍ଗାୟିତ ସଙ୍କୋଚନ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ମୁଖରୁ ପାକସ୍ଥଳୀକୁ ଗତି କରିଥାଏ । (The tubular part between the mouth and stomach is called the oesophagus. Food moves from the mouth to the stomach by the wave-like contraction of its muscles.)
24. (x) ରେନିନ୍ (Renin) (Renin)
Answer: ଜଠର ରସରେ ଥିବା ଏହି ଏନ୍ଜାଇମ୍ ମୁଖ୍ୟତଃ କ୍ଷୀରକୁ ଜମାଟ ବାନ୍ଧି ଛିଣ୍ଡାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଛୋଟ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ କ୍ଷରିତ ହୋଇଥାଏ । (This enzyme in gastric juice mainly helps in curdling and thickening milk. It is generally secreted in large amounts in the stomachs of small infants.)
25. (y) ପେପ୍ସିନ୍ (Pepsin) (Pepsin)
Answer: ଜଠର ରସରେ ଥିବା ଏହି ଏନ୍ଜାଇମ୍ ପୁଷ୍ଟିସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟକୁ ପେପ୍ଟୋନ୍ରେ ପରିଣତ କରିଥାଏ । ଏହା ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଅମ୍ଳର ଉପସ୍ଥିତିରେ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହୋଇଥାଏ । (This enzyme in gastric juice converts protein-rich food into peptones. It becomes active only in the presence of hydrochloric acid.)
26. (z) ଗ୍ରହଣୀ (Duodenum) (Duodenum)
Answer: କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତର ପ୍ରଥମ ୨୫ ରୁ ୩୦ ସେଣ୍ଟିମିଟର ଅଂଶକୁ ଗ୍ରହଣୀ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହା 'C' ଆକାରର ଅଟେ । ଏଠାରେ ପାକସ୍ଥଳୀରୁ ଆସିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ପିତ୍ତରସ ଓ ଅଗ୍ନାଶୟ ରସ ମିଶିଥାଏ । (The first 25 to 30 centimeters of the small intestine is called the duodenum and it is 'C' shaped. Here, bile and pancreatic juice mix with the food coming from the stomach.)
27. (aa) ଅଙ୍କୁର (Villi) (Villi)
Answer: କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପ୍ରାଚୀରରେ ଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଙ୍ଗୁଳି ସଦୃଶ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଅଙ୍କୁର ବା ଭିଲି କୁହାଯାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକ ପାଚିତ ଖାଦ୍ୟର ଜୀର୍ଣ୍ଣାବଶେଷକୁ ରକ୍ତ ଓ ଲସିକା ମଧ୍ୟକୁ ଶୋଷଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି । (Fine finger-like parts on the inner wall of the small intestine are called villi. They help in absorbing digested food remains into the blood and lymph.)
28. (ab) ଯକୃତ (Liver) (Liver)
Answer: ଯକୃତ ହେଉଛି ଶରୀରର ବୃହତ୍ତମ ଗ୍ରନ୍ଥି ଯାହା ଉଦର ଗହ୍ୱରର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ପିତ୍ତରସ ନିଃସରଣ କରିବା ସହ ଖାଦ୍ୟର ଚୟାପଚୟନ ଓ ବିଷକ୍ରିୟା ନିବାରଣରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ । (The liver is the largest gland in the body, located on the right side of the abdominal cavity. It secretes bile and plays a major role in food metabolism and detoxification.)
29. (ac) ପିତ୍ତ (Bile) (Bile)
Answer: ଯକୃତ କୋଷରୁ କ୍ଷରିତ ହେଉଥିବା ଏକ ତରଳ ପଦାର୍ଥକୁ ପିତ୍ତ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପିତ୍ତକୋଷରେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହେ । ଏହା ସ୍ନେହସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟର ହଜମ ଓ ଶୋଷଣ ପାଇଁ ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ । (A liquid substance secreted from liver cells is called bile, which is stored in the gallbladder. It is essential for the digestion and absorption of fat-rich foods.)
30. (ad) ଅଗ୍ନାଶୟ (Pancreas) (Pancreas)
Answer: ଏହା ପାକସ୍ଥଳୀ ପଛପଟେ ଥିବା ଏକ ଦ୍ୱୈତ ଗ୍ରନ୍ଥି ଯାହା ବହିଃସ୍ରାବୀ ଓ ଅନ୍ତଃସ୍ରାବୀ ଉଭୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ଏଥିରୁ ନିଃସୃତ ଅଗ୍ନାଶୟ ରସ ଖାଦ୍ୟ ହଜମ କରେ ଏବଂ ଇନ୍ସୁଲିନ୍ ହରମୋନ୍ ରକ୍ତରେ ଶର୍କରା ମାତ୍ରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ । (It is a dual gland behind the stomach that performs both exocrine and endocrine functions. Pancreatic juice secreted from it digests food and insulin hormone controls the sugar level in the blood.)
3 Mark Questions (3 Mark Questions)
1. (a) ଜୀବକୋଷ (Cell) (Cell)
Answer: ଜୀବଜଗତର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରୁଥିବା ମୌଳିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶକୁ ଜୀବକୋଷ ବା Cell କୁହାଯାଏ । ଏହା ଶରୀରର ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ରାତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଂଶ ଯାହା ସ୍ୱାଧୀନଭାବେ ବଞ୍ଚିପାରେ ଏବଂ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିଥାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବକୋଷର ନିଜର ଆୟୁ ରହିଥାଏ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ କୋଷ ନଷ୍ଟ ହେବା ସହ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ନୂତନ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଜୀବର ଗଠନ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ପରିସର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏହି କୋଷଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟଶକ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ । (The basic microscopic unit that performs the structure and functions of the living world is called a cell. It is a very tiny part of the body that can survive independently and performs all necessary functions of the body. Each cell has its own lifespan and as weak cells are destroyed, new cells are created in their place. The structure and scope of work of a living being depend entirely on the power of these cells.)
2. (b) କୋଷ ଆବରଣ ବା ଝିଲ୍ଲୀ (Cell Membrane) (Cell Membrane)
Answer: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବକୋଷ ଏକ ପତଳା ଆବରଣ ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ ଯାହାକୁ କୋଷ ଝିଲ୍ଲୀ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଜୀବକୋଷର ପୁରସକୁ ଧାରଣ କରିବା ସହ କୋଷକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ଏବଂ କୋଷକୁ ରକ୍ଷା କରେ । ଏଥିରେ ଥିବା ଅସଂଖ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରନ୍ଧ୍ର ଦେଇ କେବଳ ଦରକାରୀ ପୋଷକ, ଲବଣ ଓ ଜଳ କୋଷ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାନ୍ତି । ଏହା କୋଷ ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବଣର ଆଦାନ ପ୍ରଦାନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ । (Every living cell is covered by a thin layer which is called the cell membrane. It holds the cell's protoplasm, provides a specific shape to the cell, and protects it. Only necessary nutrients, salts, and water enter the cell through the countless tiny pores in it. It plays a major role in controlling the exchange of water and various solutions within the cell.)
3. (c) ଏଣ୍ଡୋପ୍ଲାଜମିକ୍ ରେଟିକୁଲମ୍ (Endoplasmic Reticulum) (Endoplasmic Reticulum)
Answer: ଏହା କୋଷ ଝିଲ୍ଲୀ ସହ ଲାଗି ନ୍ୟଷ୍ଟି ଝିଲ୍ଲୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଲ ପରି ବିଛେଇ ହୋଇ ରହିଥିବା ଏକ ନଳୀକୃତ ଜାଲିକା ଅଟେ । ଏହି ଅଙ୍ଗିକା କୋଷ ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ରକ୍ଷା କରିବା ସହ ନ୍ୟଷ୍ଟିର ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ କୋଷ ମଧ୍ୟରେ ପରିବହନ କରିବା ପାଇଁ ପଥ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ଏହା ଶରୀରରେ ପୁଷ୍ଟିସାର ଓ ଚର୍ବି ସଂଶ୍ଳେଷଣ କରି ପରିବହନ କରିବାରେ ବିଶେଷ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏହି ନଳୀକୃତ ଜାଲିକାରେ ଅନେକ ସମୟରେ ଛୋଟଛୋଟ ରାଇବୋଜୋମ୍ ଲାଗି ରହି କୋଷର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ବଢ଼ାଇଥାନ୍ତି । (It is a tubular network spread like a net from the cell membrane to the nuclear membrane. This organelle maintains a specific shape for the cell and acts as a path to transport nuclear materials within the cell. It helps significantly in synthesizing and transporting proteins and fats in the body. Small ribosomes often attach to this tubular network to increase the efficiency of the cell.)
4. (d) ମାଇଟୋକୋଣ୍ଡ୍ରିଆ (Mitochondria) (Mitochondria)
Answer: କୋଷଜୀବକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଲମ୍ବାଳିଆ ଅଙ୍ଗିକାକୁ ମାଇଟୋକୋଣ୍ଡ୍ରିଆ କୁହାଯାଏ ଯାହା ଦୁଇଟି ଝିଲ୍ଲୀ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ । ଏଥିରେ ଥିବା ପାଚକରସ ବା ଏନ୍ଜାଇମ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟର ଦହନ ହୋଇ ଶରୀର ପାଇଁ ଶକ୍ତି ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରଚୁର ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ 'କୋଷର ଶକ୍ତିକେନ୍ଦ୍ର' ବା ପାୱାର ହାଉସ ଅଫ୍ ସେଲ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହାର ଅଭ୍ୟନ୍ତରରେ ଥିବା ଭାଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରିଷ୍ଟେ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏଠାରେ ଜୈବିକ ଜାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ । (The elongated organelle within the cytoplasm is called mitochondria, which is composed of two membranes. Energy is released for the body through the combustion of food with the help of digestive juices or enzymes in it. Because it produces abundant energy, it is called the 'powerhouse of the cell'. The folds inside it are called cristae, and biological oxidation processes are performed here.)
5. (e) ଲାଇସୋଜୋମ୍ (Lysosome) (Lysosome)
Answer: ଲାଇସୋଜୋମ୍ ହେଉଛି କୋଷଜୀବକରେ ଥିବା ଏକ ଗୋଲାକାର ଥଳୀ ପରି ଅଙ୍ଗିକା ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଚକରସ ବା ଏନ୍ଜାଇମ୍ ଥାଏ । ଏଥିରେ ଥିବା ରସ ଚତୁର୍ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରି ହଜମ କରିଦେବାର କ୍ଷମତା ରଖିଥାଏ । ଶରୀର ଉପବାସ ସମୟରେ ଏହା କୋଷରେ ଗଚ୍ଛିତ ଖାଦ୍ୟକୁ ହଜମ କରି ଶକ୍ତି ଯୋଗାଏ ଏବଂ କୋଷ ବିଭାଜନ ଆରମ୍ଭ କରେ । ଏହା ନିଜର କୋଷ ଅଂଶକୁ ହଜମ କରିଦେଉଥିବାରୁ ଏହାକୁ 'ଆତ୍ମହତ୍ୟା ଥଳୀ' ବା ସୁଇସାଇଡ୍ ବ୍ୟାଗ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । (The lysosome is a spherical bag-like organelle in the cytoplasm which contains powerful digestive juices or enzymes. The juice in it has the ability to destroy and digest surrounding materials. During fasting, it digests stored food in the cell to provide energy and initiates cell division. Because it digests its own cell parts, it is called a 'suicide bag'.)
6. (f) ନ୍ୟଷ୍ଟି (Nucleus) (Nucleus)
Answer: କୋଷଜୀବକର ମଧ୍ୟସ୍ଥଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଣ୍ଡାକୃତି ଅଂଶକୁ ନ୍ୟଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ ଯାହା ଜୀବକୋଷର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଅଟେ । ଏହା କୋଷର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ ଏବଂ ଏଥିରେ ନ୍ୟୁକ୍ଲିଓଲସ୍ ସହ ବଂଶଗତ ଗୁଣ ବହନ କରୁଥିବା ଗୁଣସୂତ୍ର ବା କ୍ରୋମୋଜୋମ୍ ଥାଏ । ନ୍ୟଷ୍ଟି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ନ୍ୟୁକ୍ଲିଓପ୍ଲାଜମ୍ ପୁଷ୍ଟିସାର ସଂଶ୍ଳେଷଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରି କୋଷର ବୃଦ୍ଧି ଘଟାଇଥାଏ । ଜିନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ପିତାମାତାଙ୍କ ବଂଶଗତ ବିଶେଷତ୍ୱକୁ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ପରିବହନ କରିଥାଏ । (The oval part located in the middle of the cytoplasm is called the nucleus, which is the most important part of the cell. It controls all functions of the cell and contains chromosomes that carry hereditary traits along with the nucleolus. The nucleoplasm within the nucleus helps in protein synthesis and causes cell growth. Through genes, it transports hereditary characteristics from parents to children.)
7. (g) ସାଇଟୋପ୍ଲାଜମ (Cytoplasm) (Cytoplasm)
Answer: କୋଷ ଆବରଣ ଭିତରେ ଓ ନ୍ୟଷ୍ଟିର ବାହାରେ ଥିବା ସ୍ୱଚ୍ଛ ତଥା ଅର୍ଦ୍ଧତରଳ ପଦାର୍ଥକୁ ସାଇଟୋପ୍ଲାଜମ ବା କୋଷଜୀବକ କୁହାଯାଏ । ଏହି ତରଳ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କୋଷ ଅଙ୍ଗିକା ବା ଅର୍ଗାନେଲ୍ସଗୁଡ଼ିକ ପୂରି ରହିଥାନ୍ତି । ଏହା ମଧ୍ୟରେ କୋଷର ବିଭିନ୍ନ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ ଏବଂ ଏହା ଶରୀର ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନରେ ସହାୟକ ହୁଏ । ଜୀବକୋଷର ଅଧିକାଂଶ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୈବିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏହି ସାଇଟୋପ୍ଲାଜମ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ସୀମିତ ଥାଏ । (The transparent and semi-liquid substance inside the cell membrane and outside the nucleus is called cytoplasm. All other cell organelles are filled within this liquid substance. Various chemical processes of the cell are performed within it and it aids in energy production for the body. Most of the important biological activities of the cell are limited within this cytoplasm.)
8. (h) ରକ୍ତ ପୁରସ ବା ପ୍ଲାଜମା (Blood Plasma) (Blood Plasma)
Answer: ରକ୍ତର ଈଷତ୍ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ତରଳ ଅଂଶକୁ ପୁରସ ବା ପ୍ଲାଜମା କୁହାଯାଏ ଯାହା ରକ୍ତର ପ୍ରାୟ ୫୫ ଭାଗ ଅଟେ । ଏଥିରେ ପ୍ରାୟ ୯୦ ଭାଗ ଜଳ ଏବଂ ୧୦ ଭାଗ ପୁଷ୍ଟିସାର, ଜୈବିକ ତଥା ଅଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ ରହିଥାଏ । ଏହା ଅନ୍ତନାଳୀରୁ ଶୋଷିତ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ କୋଷକୁ ବିତରଣ କରି ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ପ୍ଲାଜମା ଶରୀରର ଅମ୍ଳ ଓ କ୍ଷାରର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବା ସହ ରକ୍ତଚାପ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ବଫର୍ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । (The pale yellow liquid part of the blood is called plasma, which makes up about 55 percent of the blood. It contains about 90 percent water and 10 percent protein, organic, and inorganic substances. It distributes nutrients absorbed from the intestines to various cells of the body, aiding in growth and development. Plasma helps maintain the acid-base balance of the body and acts as a buffer in controlling blood pressure.)
9. (i) ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା (RBC) (RBC)
Answer: ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା ବା ଏରିଥ୍ରୋସାଇଟ୍ସର ଆକାର ଗୋଲ ଓ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ ଅବତଳ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏଥିରେ ଅଣୁକେନ୍ଦ୍ର ନଥାଏ । ଏଥିରେ ଥିବା ହିମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ ନାମକ ରଞ୍ଜକ ଯୋଗୁଁ ଏହା ଲାଲ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଏହାର ଆୟୁ ପ୍ରାୟ ୧୨୦ ଦିନ ଅଟେ । ଏହା ଶରୀରର ଲମ୍ବା ହାଡ଼ର ଅସ୍ଥିମଜ୍ଜାରେ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଯକୃତ କିମ୍ବା ପ୍ଲୀହାରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ଏହି କଣିକା ଫୁସଫୁସରୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରି ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ତନ୍ତୁ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚାଇବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । (Red blood cells or erythrocytes are round and biconcave in shape and lack a nucleus. They appear red due to the pigment called haemoglobin and have a lifespan of about 120 days. They are formed in the bone marrow of long bones and are destroyed in the liver or spleen. These particles perform the function of taking oxygen from the lungs and delivering it to various tissues of the body.)
10. (j) ହିମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ (Haemoglobin) (Haemoglobin)
Answer: ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଲୌହଯୁକ୍ତ ରଞ୍ଜକକୁ ହିମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ କୁହାଯାଏ ଯାହା ହିମ୍ ଓ ଗ୍ଲୋବିନ୍ ପୁଷ୍ଟିସାର ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ । ଏହା ଅମ୍ଳଜାନକୁ ଆକର୍ଷଣ କରି ଅକ୍ସି-ହିମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ରେ ପରିଣତ ହୁଏ ଏବଂ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ତନ୍ତୁକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଯୋଗାଇଥାଏ । ଜଣେ ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିର ରକ୍ତରେ ହିମୋଗ୍ଲୋବିନ୍ର ପରିମାଣ ପ୍ରତି ୧୦୦ ମି.ଲି. ରକ୍ତରେ ପ୍ରାୟ ୧୩ ରୁ ୧୫ ଗ୍ରାମ୍ ହେବା ଉଚିତ । ଏହା ରକ୍ତର ସାନ୍ଦ୍ରତା ରକ୍ଷା କରିବା ସହ ବଫର୍ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଅମ୍ଳ-କ୍ଷାର ସନ୍ତୁଳନ ବଜାୟ ରଖେ । (The iron-containing pigment within red blood cells is called haemoglobin, which is composed of heme and globin protein. It attracts oxygen to become oxy-haemoglobin and supplies oxygen to various tissues of the body. In a healthy person, the amount of haemoglobin should be about 13 to 15 grams per 100 ml of blood. It maintains blood viscosity and acts as a buffer to maintain acid-base balance.)
11. (k) ଶ୍ୱେତ ରକ୍ତ କଣିକା (WBC) (WBC)
Answer: ଶ୍ୱେତ ରକ୍ତ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଅଣୁକେନ୍ଦ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ଅଟନ୍ତି ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକ ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା ଅପେକ୍ଷା ଆକାରରେ ବଡ଼ କିନ୍ତୁ ସଂଖ୍ୟାରେ କମ୍ । ଏହି କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଶରୀରର ରକ୍ଷାକାରୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ବାହ୍ୟ ଜୀବାଣୁ ଓ ରୋଗ ସଂକ୍ରମଣରୁ ଶରୀରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଉଟ୍ରୋଫିଲ୍ ଓ ମନୋସାଇଟ୍ କୋଷ ଭକ୍ଷଣ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଜୀବାଣୁମାନଙ୍କୁ ଗିଳିପକାଇ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି । ରୋଗ ସଂକ୍ରମଣ ସମୟରେ ଏହି କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ଶରୀରରେ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । (White blood cells have a nucleus and are larger in size but fewer in number than red blood cells. These particles act as defenders of the body, protecting it from external bacteria and infections. Among them, neutrophils and monocytes swallow and destroy bacteria through phagocytosis. During infections, the number of these particles increases in the body according to the need.)
12. (l) ଲିମ୍ଫୋସାଇଟସ୍ (Lymphocytes) (Lymphocytes)
Answer: ଲିମ୍ଫୋସାଇଟସ୍ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ଶ୍ୱେତ ରକ୍ତ କଣିକା ଯାହାର ଅଣୁକେନ୍ଦ୍ର ବୃହତ୍ ଓ ଗୋଲାକାର ହୋଇଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଲସିକା ଗ୍ରନ୍ଥି, ଘଣ୍ଟିକା ଓ ପ୍ଲୀହାରେ ରହି ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧରେ ବିଶେଷ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ଏହା ଶରୀରରେ ଆଣ୍ଟିବଡି ବା ପ୍ରତିପିଣ୍ଡ ଉତ୍ପାଦନ କରି ରୋଗ ସଂକ୍ରମଣକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଏହା ତନ୍ତୁର ବୃଦ୍ଧି ଓ ମରାମତି ପାଇଁ ଫାଇବ୍ରୋବ୍ଲାଷ୍ଟ୍ ଗଠନରେ ମଧ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । (Lymphocytes are a type of white blood cell with a large and spherical nucleus. They are mainly found in lymph nodes, tonsils, and the spleen, playing a special role in immunity. They help resist infections by producing antibodies in the body. They also play a major role in forming fibroblasts for tissue growth and repair.)
13. (m) ରକ୍ତ ଚକ୍ରିକା (Blood Platelets) (Blood Platelets)
Answer: ରକ୍ତ ଚକ୍ରିକା ବା ଥ୍ରୋମ୍ବୋସାଇଟ୍ସଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଗୋଲାକାର କୋଷିକା ଯାହା ଅସ୍ଥିମଜ୍ଜାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରି ପ୍ଲୀହାରେ ଧ୍ୱଂସ ପାଆନ୍ତି । ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବାରେ ସହାୟତା କରିବା ଏହାର ପ୍ରଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଏହାର ପରିମାଣ କମିଗଲେ ଅତ୍ୟଧିକ ରକ୍ତସ୍ରାବର ଭୟ ଥାଏ । କୌଣସି ସ୍ଥାନ କଟିଗଲେ ଏହା ଥ୍ରୋମ୍ବୋକାଇନେଜ୍ ଏନ୍ଜାଇମ୍ କ୍ଷରଣ କରି ରକ୍ତକୁ ଜମାଟ ବନ୍ଧାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ସୁସ୍ଥ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ଏବଂ ଶରୀରର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ରକ୍ତ ଚକ୍ରିକାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଧିକ ଅଟେ । (Blood platelets or thrombocytes are small spherical cells that are born in the bone marrow and destroyed in the spleen. Their primary function is to assist in blood clotting, and if their amount decreases, there is a risk of excessive bleeding. When a part is cut, they secrete thrombokinase enzyme to help clot the blood. The importance of blood platelets is very high for healthy blood circulation and body protection.)
14. (n) ଲାଳ ଗ୍ରନ୍ଥି (Salivary Glands) (Salivary Glands)
Answer: ଆମ ମୁଖ ଗହ୍ୱରରେ ପରାକର୍ଣ୍ଣିକା, ଅଧୋହନୁ ଓ ଅଧୋଜିହ୍ୱା ନାମକ ତିନିଯୋଡ଼ା ଲାଳ ଗ୍ରନ୍ଥି ରହିଛି । ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ କ୍ଷରିତ ଲାଳ ଖାଦ୍ୟକୁ ପିଚ୍ଛିଳ କରି ଗିଳିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ଏବଂ ମୁଖର ଆର୍ଦ୍ରତା ରକ୍ଷା କରେ । ଲାଳରେ ଥିବା ଟାୟାଲିନ୍ ଏନ୍ଜାଇମ୍ ରନ୍ଧା ଶ୍ୱେତସାର ବା ମଣ୍ଡକୁ ମଲ୍ଟୋଜ୍ ନାମକ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ କରେ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଲାଳ ଖାଦ୍ୟର ସ୍ୱାଦ ବାରିବାରେ ଏବଂ ମୁଖ ଗହ୍ୱରକୁ ପରିଷ୍କାର ରଖିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । (There are three pairs of salivary glands in our oral cavity named parotid, submandibular, and sublingual. Saliva secreted from these glands helps make food slippery for swallowing and maintains the moisture of the mouth. Ptyalin enzyme in saliva converts cooked starch or carbohydrate into a sugar called maltose. Besides this, saliva also helps in tasting food and keeping the oral cavity clean.)
15. (o) ପାକସ୍ଥଳୀ ବା ଜଠରର କାର୍ଯ୍ୟ (Functions of Stomach) (Functions of Stomach)
Answer: ଜଠର ବା ପାକସ୍ଥଳୀ ଏକ 'J' ଆକାରର ଥଳି ଯାହା ଗ୍ରାସନଳୀରୁ ଆସିଥିବା ଖାଦ୍ୟକୁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ସଞ୍ଚୟ କରି ରଖେ । ଏଠାରୁ ନିଃସୃତ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଅମ୍ଳ ଖାଦ୍ୟକୁ ଅମ୍ଳଯୁକ୍ତ କରିବା ସହ ଜୀବାଣୁ ନଷ୍ଟ କରି ଏନ୍ଜାଇମ୍ଗୁଡ଼ିକୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କରେ । ପାକସ୍ଥଳୀରେ ପୁଷ୍ଟିସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ପାଚିତ ହୋଇ ପେପ୍ଟୋନ୍ରେ ପରିଣତ ହୁଏ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧତରଳ 'କାଇମ୍'ର ରୂପ ନିଏ । ଏହାର ମାଂସପେଶୀର ସଙ୍କୋଚନ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଭଲଭାବେ ମିଶି କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ । (The stomach is a 'J' shaped bag that stores food coming from the oesophagus for a short time. Hydrochloric acid secreted from here makes food acidic, destroys bacteria, and activates enzymes. In the stomach, protein-rich food is digested into peptones, and food takes the form of semi-liquid 'chyme'. By the contraction of its muscles, the food is well mixed and prepared to move into the small intestine.)
16. (p) ପେପ୍ସିନ୍ ଓ ରେନିନ୍ (Pepsin and Renin) (Pepsin and Renin)
Answer: ଜଠର ରସରେ ପୁଷ୍ଟିସାର ହଜମ କରିବା ପାଇଁ ପେପ୍ସିନ୍ ଏବଂ ରେନିନ୍ ନାମକ ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏନ୍ଜାଇମ୍ ଥାଏ । ପେପ୍ସିନ୍ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଅମ୍ଳ ସାହାଯ୍ୟରେ ପୁଷ୍ଟିସାରକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡ ପେପ୍ଟୋନ୍ରେ ପରିଣତ କରିଥାଏ । ରେନିନ୍ ମୁଖ୍ୟତଃ କ୍ଷୀରକୁ ଛିଣ୍ଡାଇ ଦହି ବା ଛେନାରେ ପରିଣତ କରେ ଯାହା ସାଧାରଣତଃ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଅଧିକ କ୍ଷରିତ ହୁଏ । ଏହି ଦୁଇଟିଯାକ ଏନ୍ଜାଇମ୍ କେବଳ ଅମ୍ଳୀୟ ମାଧ୍ୟମରେ ହିଁ ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳତାର ସହ ସମ୍ପାଦନ କରିପାରନ୍ତି । (There are two important enzymes in gastric juice, pepsin and renin, to digest proteins. Pepsin converts proteins into small fragments called peptones with the help of hydrochloric acid. Renin mainly curdles milk into curd or cheese, which is generally secreted more in the stomachs of infants. Both these enzymes can perform their work successfully only in an acidic medium.)
17. (q) ଗ୍ରହଣୀ (Duodenum) (Duodenum)
Answer: କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତର ପ୍ରଥମ ୨୫ ରୁ ୩୦ ସେ.ମି. ଅଂଶକୁ ଗ୍ରହଣୀ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହା 'C' ଆକାରର ହୋଇଥାଏ । ଏହି ସ୍ଥାନରେ ପାକସ୍ଥଳୀରୁ ଆସିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ପିତ୍ତରସ ଓ ଅଗ୍ନାଶୟ ରସ ମିଶି ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ । ଏଥିରେ ଥିବା ବୃନର୍ ଗ୍ରନ୍ଥି ଏକ କ୍ଷାରୀୟ ଲାଜୁଆ ପଦାର୍ଥ କ୍ଷରଣ କରି ଏହାର ଆସ୍ତରଣକୁ ଅମ୍ଳ ପ୍ରଭାବରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । ଏଠାରେ ଶ୍ୱେତସାର, ସ୍ନେହସାର ଓ ପୁଷ୍ଟିସାର ପରି ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନର ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟା ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇଥାଏ । (The first 25 to 30 cm part of the small intestine is called the duodenum and is 'C' shaped. In this place, bile and pancreatic juice mix with food coming from the stomach to complete the digestive process. The Brunner's glands in it secrete an alkaline slimy substance to protect its lining from acid effects. Here, the digestion of various food components like carbohydrates, fats, and proteins is accelerated.)
18. (r) ଯକୃତ (Liver) (Liver)
Answer: ଯକୃତ ହେଉଛି ଶରୀରର ବୃହତ୍ତମ ଗ୍ରନ୍ଥି ଯାହା ଉଦର ଗହ୍ୱରର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦାର ନିମ୍ନରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ପିତ୍ତରସ ନିଃସରଣ କରିବା ସହ ଶର୍କରା, ଚର୍ବି ଓ ପୁଷ୍ଟିସାରର ଚୟାପଚୟନରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ଯକୃତ ଶରୀରର ବିଷକ୍ରିୟା ନିବାରଣ କରିବା ସହ ଜୀବସାର 'କ', 'ଘ', 'ଇ' ଓ 'କେ' ଏବଂ ଗ୍ଲାଇକୋଜେନ୍ ଗଚ୍ଛିତ କରି ରଖେ । ଏହା ଶରୀରର ଉତ୍ତାପ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ସହ ରକ୍ତରେ ଶର୍କରାର ମାତାକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୀମା ଭିତରେ ରଖିଥାଏ । (The liver is the largest gland in the body, located on the right side of the abdominal cavity below the diaphragm. It secretes bile and plays a major role in the metabolism of sugars, fats, and proteins. The liver detoxifies the body and stores vitamins A, D, E, and K, and glycogen. It conserves body heat and keeps the sugar level in the blood within a certain limit.)
19. (s) ପିତ୍ତ (Bile) (Bile)
Answer: ଯକୃତ କୋଷରୁ ନିଃସୃତ ହେଉଥିବା ଏକ ଈଷତ୍ ସବୁଜ ବା ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର କ୍ଷାରୀୟ ତରଳ ପଦାର୍ଥକୁ ପିତ୍ତ କୁହାଯାଏ । ଏହା ପିତ୍ତକୋଷରେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହେ ଏବଂ ସ୍ନେହସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟର ପାଚନ ଓ ଶୋଷଣ ପାଇଁ ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ । ପିତ୍ତ ଜଠରରୁ ଆସିଥିବା ଅମ୍ଳଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟକୁ କ୍ଷାରରେ ପରିଣତ କରି ବିଭିନ୍ନ ଏନ୍ଜାଇମ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଶେଷ ସହାୟତା କରିଥାଏ । ଏହା ସ୍ନେହସାରକୁ ଅବଦ୍ରବରେ ପରିଣତ କରି ଲାଇପେଜ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସହଜ କରିଥାଏ । (Bile is a slightly green or yellow alkaline liquid secreted from liver cells. It is stored in the gallbladder and is essential for the digestion and absorption of fat-rich foods. Bile converts acidic food from the stomach into alkaline, greatly assisting the work of various enzymes. It emulsifies fats, making the work of lipase easier.)
20. (t) ଅଗ୍ନାଶୟ (Pancreas) (Pancreas)
Answer: ଅଗ୍ନାଶୟ ପାକସ୍ଥଳୀ ପଛପଟେ ଥିବା ଏକ ଦ୍ୱୈତ ଗ୍ରନ୍ଥି ଯାହା ବହିଃସ୍ରାବୀ ଓ ଅନ୍ତଃସ୍ରାବୀ ଉଭୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ଏହାର ବହିଃସ୍ରାବୀ ଅଂଶରୁ ନିଃସୃତ ଅଗ୍ନାଶୟ ରସ ଖାଦ୍ୟ ହଜମ କରିବା ପାଇଁ ଟ୍ରିପ୍ସିନ୍, ଆମାଇଲେଜ୍ ଓ ଲାଇପେଜ୍ ପରି ବିପାଚକ ଯୋଗାଏ । ଅନ୍ତଃସ୍ରାବୀ ଅଂଶ ବା ଆଇଲେଟସ୍ ଅଫ୍ ଲଙ୍ଗରହାନ୍ସରୁ ଇନ୍ସୁଲିନ୍ ଓ ଗ୍ଲୁକାଗନ୍ ନାମକ ହରମୋନ୍ ସିଧାସଳଖ ରକ୍ତରେ ମିଶେ । ଇନ୍ସୁଲିନ୍ ଶରୀରରେ ଶର୍କରା ମାତ୍ରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ବହୁମୂତ୍ର ରୋଗକୁ ରୋକିବାରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ । (The pancreas is a dual gland behind the stomach that acts as both exocrine and endocrine. From its exocrine part, pancreatic juice supplies enzymes like trypsin, amylase, and lipase for food digestion. From the endocrine part or Islets of Langerhans, hormones like insulin and glucagon mix directly into the blood. Insulin plays a major role in controlling sugar levels in the body to prevent diabetes.)