Password Protected Quiz
🔒 ଏହି TEST ଗୁଡିକ code Protected ଅଟେ। (One-Time fee)
ଗୋଟେଥର ମାତ୍ର free ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ସେ code ସମସ୍ତ test ଓ important questions ପାଇଁ valid ହେବ।
📞 Call/WhatsApp: 7205368518
+2 2nd year
Subject-home science
ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ : ଶିଶୁର ଯତ୍ନ (Child Care)
2 Mark Questions (2 Mark Questions)
1. (a) କଷକ୍ଷୀର (Colostrum) (Colostrum)
Answer: ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ପରେ ମାଆ ସ୍ତନରୁ ନିର୍ଗତ ହେଉଥିବା ପ୍ରଥମ ହଳଦିଆ ଓ ବହଳିଆ କ୍ଷୀରକୁ କଷକ୍ଷୀର ବା କୋଲେଷ୍ଟ୍ରମ୍ କୁହାଯାଏ । ଏଥିରେ ପ୍ରଚୁର ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ଥିବାରୁ ଏହା ଶିଶୁର ପେଟରୁ କଳା ମଇଳା ବାହାର କରିବାରେ ଓ ଶରୀରକୁ ସଂକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । (The first thick yellow milk secreted from the mother's breast after a baby is born is called colostrum. As it contains abundant immunity, it helps in removing black waste from the baby's stomach and protects the body from infection.)
2. (b) କ୍ଷୀର ଛଡ଼ାଇବା (Weaning) (Weaning)
Answer: ମାଆ କ୍ଷୀର ସହିତ ଶିଶୁକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅନ୍ୟ ଅନୁପୂରକ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ କ୍ଷୀର ପିଇବା ଅଭ୍ୟାସ ଛଡ଼ାଇବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଉଇନିଙ୍ଗ କୁହାଯାଏ । ସାଧାରଣତଃ ଶିଶୁକୁ ୬ ମାସ ହେବା ପରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱାଦ ସହିତ ଅଭ୍ୟସ୍ତ କରାଇବା ପାଇଁ ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଏ । (The process of gradually introducing other supplementary foods to a child along with breast milk to stop the habit of breastfeeding is called weaning. Usually, this practice starts after the child is 6 months old to get them accustomed to different tastes.)
3. (c) ଦାନ୍ତ ଉଠିବା (Teething) (Teething)
Answer: ଶିଶୁର ଦାନ୍ତ ଉଠିବା ସମୟରେ ମାଢ଼ି ଫୁଲି ରକ୍ତିମ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ପାଟିରୁ ପ୍ରଚୁର ଲାଳ ବାହାରିଥାଏ । ଏହି ସମୟରେ ଶିଶୁକୁ କାମୁଡ଼ିବା ପାଇଁ ଟାଣ ବିସ୍କୁଟ ବା ଗାଜର ଖଣ୍ଡ ଦେଲେ ତା’ର ଅଶ୍ୱସ୍ତି ଦୂର ହୋଇଥାଏ । (When a baby's teeth start erupting, the gums appear swollen and reddish, and excess saliva comes out of the mouth. During this time, giving the child hard biscuits or pieces of carrot to chew helps relieve discomfort.)
4. (d) ଓ.ଆର୍.ଏସ୍ (O.R.S.) (O.R.S.)
Answer: ପତଳା ଝାଡ଼ା ଓ ବାନ୍ତି ଯୋଗୁଁ ଶରୀରରେ ହେଉଥିବା ଜଳାଭାବକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଓ.ଆର୍.ଏସ୍ ବା ଲୁଣ-ଚିନିର ଦ୍ରବଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଏହା ଶିଶୁର ଶରୀରରେ ଜଳ ଓ ଖଣିଜ ଲବଣର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରି ଶିଶୁକୁ ମୃତ୍ୟୁମୁଖରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । (ORS or salt-sugar solution is used to overcome dehydration in the body caused by loose motion and vomiting. It maintains the balance of water and minerals in the child's body and saves the child from the brink of death.)
5. (e) ପେଟବ୍ୟଥା (Colic) (Colic)
Answer: କ୍ଷୀର ଖାଇବା ସମୟରେ ବାୟୁ ପେଟକୁ ଚାଲିଗଲେ କିମ୍ବା ପେଟ ଗୋଳମାଳ ହେଲେ ଶିଶୁର ପେଟବ୍ୟଥା ବା କଲିକ ହୋଇଥାଏ । ଏହାର ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ ଶିଶୁକୁ ଖୁଆଇବା ପରେ କାନ୍ଧରେ ପକାଇ ପିଠି ଆଉଁସିଲେ ବାୟୁ ହେକୁଟି ହୋଇ ବାହାରିଯାଏ ଓ ଶିଶୁକୁ ଆରାମ ମିଳେ । (Abdominal pain or colic occurs in a baby when air enters the stomach during feeding or when the stomach is upset. To remedy this, putting the baby on the shoulder and rubbing the back after feeding allows the air to escape as a burp and gives the baby relief.)
6. (f) ପ୍ରାକୃତିକ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି (Natural Immunity) (Natural Immunity)
Answer: ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ମାଆଠାରୁ ଯେଉଁ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ କ୍ଷମତା ପାଇଥାଏ, ତାହାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି କୁହାଯାଏ । ମାଆର ପ୍ରଥମ ଦିନର କଷକ୍ଷୀର ବା କୋଲେଷ୍ଟ୍ରମ୍ରୁ ଶିଶୁ ଏହି ଶକ୍ତି ଲାଭ କରିଥାଏ ଯାହା ତାକୁ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରେ । (The immunity that a child receives from the mother at birth is called natural immunity. The child gains this strength from the mother's first-day colostrum, which protects him from diseases.)
7. (g) ସ୍ୱୟଂ-ଚାହିଦା ସମୟ ନିର୍ଘଣ୍ଟ (Self-demand Schedule) (Self-demand Schedule)
Answer: ଶିଶୁକୁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଖାଦ୍ୟ ନ ଦେଇ ତାକୁ ଯେତେବେଳେ ଭୋକ ଲାଗେ ବା ସେ କାନ୍ଦେ, ସେହି ସମୟରେ ଖୁଆଇବାକୁ ସେଲ୍ଫ-ଡିମାଣ୍ଡ ସିଡ୍ୟୁଲ୍ କୁହାଯାଏ । ନବଜାତ ଶିଶୁର ପାକସ୍ଥଳୀ ଅତି ଛୋଟ ଥିବାରୁ ଏହି ପଦ୍ଧତି ତା’ର ପୋଷଣ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଅଟେ । (Feeding the baby whenever they are hungry or crying instead of according to a fixed schedule is called a self-demand schedule. Since a newborn's stomach is very small, this method is suitable for their nutrition.)
8. (h) ନିର୍ବିଜାଣୁକରଣ (Sterilization) (Sterilization)
Answer: ଶିଶୁର ଖୁଆଇବା ଉପକରଣ ଯଥା ବୋତଲ, ଠିପି ଓ ନିପଲ୍କୁ ଜୀବାଣୁମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଫୁଟନ୍ତା ପାଣିରେ ୫ ମିନିଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସିଝାଇବାକୁ ନିର୍ବିଜାଣୁକରଣ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶିଶୁକୁ ବାହ୍ୟ ଜୀବାଣୁ ସଂକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ । (Sterilization is the process of boiling baby feeding equipment such as bottles, caps, and nipples in boiling water for 5 minutes to disinfect them. This process is essential to protect the child from external bacterial infections.)
9. (i) ବି.ସି.ଜି. (B.C.G.) (B.C.G.)
Answer: ଯକ୍ଷ୍ମା ବା ଟି.ବି. ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ଶିଶୁକୁ ବି.ସି.ଜି. ଟିକା ଦିଆଯାଇଥାଏ । ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଜନ୍ମରୁ ଦୁଇ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଶିଶୁର ବାହୁର ଉପର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶରୀରକୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରେ । (BCG vaccine is given to children to protect against tuberculosis or T.B. It is usually given on the upper part of the baby's arm within two months of birth and provides protection to the body for about five years.)
10. (j) ଡି.ପି.ଟି. (D.P.T.) (D.P.T.)
Answer: ଏହା କଣ୍ଠଆଳତି, ଲହରା କାଶ ଓ ଧନୁଷ୍ଟଙ୍କାର ଭଳି ତିନୋଟି ମାରାତ୍ମକ ରୋଗର ପ୍ରତିରୋଧ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏକ ପ୍ରତିଷେଧକ ଟିକା । ଏହାକୁ ଟ୍ରିପଲ୍ ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଶିଶୁକୁ ୨-୩ ମାସ ବୟସରୁ ଦେବା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଏ । (This is a preventive vaccine intended for the prevention of three fatal diseases: diphtheria, whooping cough, and tetanus. It is also called Triple Antigen and is started at 2-3 months of age.)
11. (k) ଜଳାଭାବ (Dehydration) (Dehydration)
Answer: ଅତ୍ୟଧିକ ପତଳା ଝାଡ଼ା ବା ବାନ୍ତି ଯୋଗୁଁ ଶରୀରରୁ ଆବଶ୍ୟକ ଜଳୀୟ ଅଂଶ ଓ ଖଣିଜ ଲବଣ କମିଗଲେ ଜଳାଭାବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏପରି ହେଲେ ଶିଶୁର ଅବସ୍ଥା ସାଙ୍ଘାତିକ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ, ତେଣୁ ତୁରନ୍ତ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଉଚିତ । (Dehydration occurs when the necessary water content and mineral salts in the body decrease due to excessive loose motion or vomiting. In such a case, the child's condition can become serious with a risk of death, so immediate treatment should be given.)
12. (l) ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁହାର (Infant Mortality Rate) (Infant Mortality Rate)
Answer: ପ୍ରତ୍ୟେକ ୧୦୦୦ ଜନ୍ମିତ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ବର୍ଷ ବୟସ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁହାର ବା ଆଇ.ଏମ୍.ଆର୍ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଏକ ଦେଶର ସାମାଜିକ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବାର ମାନକୁ ସୂଚାଇଥାଏ । (The number of infants out of every 1000 live births who die within one year of age is called the infant mortality rate or I.M.R. It indicates the standard of social and health services of a country.)
13. (m) ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁହାର (Maternal Mortality Rate) (Maternal Mortality Rate)
Answer: ଗର୍ଭଧାରଣ କିମ୍ବା ଶିଶୁ ପ୍ରସବ ଜନିତ କାରଣରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଲକ୍ଷ ଜୀବିତ ଶିଶୁ ପ୍ରସବ ମଧ୍ୟରୁ ଯେତିକି ମାତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟେ, ତାହାକୁ ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁହାର କୁହାଯାଏ । ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ବିବାହ ଓ ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ରକ୍ତହୀନତା ଏହାର ପ୍ରଧାନ କାରଣ । (The number of maternal deaths per one lakh live births due to causes related to pregnancy or childbirth is called the maternal mortality rate. Early marriage and anemia during pregnancy are its main causes.)
14. (n) ଥ୍ରସ୍ (Thrush) (Thrush)
Answer: ଏହା ଏକ କବକ ଜନିତ ସଂକ୍ରମଣ, ଯେଉଁଥିରେ ଶିଶୁର ପାଟି ଭିତରେ ଓ ଜିଭ ଉପରେ ଧଳା ଧଳା ବୋଳ ଭଳି ଦାଗ ଦେଖାଯାଏ । ଏହା ହେଲେ ଶିଶୁ ଖାଇବାକୁ କଷ୍ଟ ପାଏ ଏବଂ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ଜେନ୍ସନ୍ ଭାଓଲେଟ୍ ଦ୍ରବଣ ଲଗାଇବା ଆବଶ୍ୟକ । (This is a fungal infection in which white patches appear inside the baby's mouth and on the tongue. When this happens, the baby finds it difficult to eat, and Gentian Violet solution should be applied on the doctor's advice.)
15. (o) ଅନୁପୂରକ ଖାଦ୍ୟ (Supplementary Food) (Supplementary Food)
Answer: ମାଆ କ୍ଷୀର ବ୍ୟତୀତ ଶିଶୁର ପୁଷ୍ଟିଜନିତ ଅଭାବ ପୂରଣ ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଯଥା ଫଳ ରସ ଓ ଜାଉକୁ ଅନୁପୂରକ ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଶିଶୁର ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଛଅ ମାସ ପରେ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ । (Food given in addition to mother's milk to meet the nutritional deficiencies of the baby, such as fruit juice and porridge, is called supplementary food. It should be given after six months for the overall growth of the baby.)
16. (p) ରତୁଆ ବିସ୍କୁଟ୍ (Teething Rusk) (Teething Rusk)
Answer: ଦାନ୍ତ ଉଠିବା ସମୟରେ ଶିଶୁର ମାଢ଼ି କୁଣ୍ଡାଇ ହେଉଥିବାରୁ ତାକୁ ଚୋବାଇବା ପାଇଁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଟାଣ ବିସ୍କୁଟକୁ ରସ୍କ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଚୋବାଇବା ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ଉଠିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହଜ ହୋଇଥାଏ ଓ ମାଢ଼ି ଶକ୍ତ ହୁଏ । (Because a baby's gums itch during teething, the hard biscuits given to chew are called rusks. Chewing this makes the teething process easier and strengthens the gums.)
17. (q) ଜନନୀ ସୁରକ୍ଷା ଯୋଜନା (Janani Suraksha Yojana) (Janani Suraksha Yojana)
Answer: ଏହା ଏକ ସରକାରୀ ଯୋଜନା ଯାହା ଗର୍ଭବତୀ ମାତାମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକେନ୍ଦ୍ରରେ ପ୍ରସବ କରାଇବା ପାଇଁ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ଓ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଯୋଗାଇ ଦେଇଥାଏ । ଏହା ମାତୃ ଓ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁହାର ହ୍ରାସ କରିବାରେ ପ୍ରମୁଖ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି । (This is a government scheme that provides financial assistance and incentives for pregnant mothers to give birth in health centers. It is helping majorly in reducing maternal and infant mortality rates.)
18. (r) ଘିମିରି (Prickly Heat) (Prickly Heat)
Answer: ଗରମ ଓ ଆର୍ଦ୍ର ଜଳବାୟୁରେ ଶିଶୁର ଶରୀରରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଲାଲ୍ ଦାଣା ଦେଖାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଘିମିରି କୁହାଯାଏ । ଏଥିରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ଶିଶୁକୁ ସୂତା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧାଇବା, ବାରମ୍ବାର ଦେହ ପୋଛିବା ଓ ପାଉଡର ଲଗାଇବା ଉଚିତ । (Small red rashes that appear on a baby's body in hot and humid climates are called prickly heat. To prevent this, the baby should wear cotton clothes, have their body wiped frequently, and have powder applied.)
19. (s) କୃତ୍ରିମ ଖାଦ୍ୟ (Artificial Feeding) (Artificial Feeding)
Answer: ମାଆ କ୍ଷୀର ବଦଳରେ ଗାଈ କ୍ଷୀର କିମ୍ବା ଶିଶୁ ଖାଦ୍ୟ (Infant Formula) ବୋତଲ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିଶୁକୁ ଖୁଆଇବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କୃତ୍ରିମ ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ମାଆର ଅସୁସ୍ଥତା ବା ଯଥେଷ୍ଟ କ୍ଷୀର ନ ହେଲେ ଏହି ପଦ୍ଧତି ଆପଣାଯାଏ । (The process of feeding cow's milk or infant formula to a baby through a bottle instead of mother's milk is called artificial feeding. This method is adopted if the mother is ill or does not have enough milk.)
20. (t) ସ୍ତନ୍ୟପାନ (Breast Feeding) (Breast Feeding)
Answer: ଶିଶୁ ପାଇଁ ମାଆ କ୍ଷୀର ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖାଦ୍ୟ ଯାହା ଶିଶୁର ସମସ୍ତ ପୁଷ୍ଟି ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରେ । ଏହା ଶିଶୁକୁ ସଂକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା କରେ ଏବଂ ମାଆ ଓ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟରେ ନିବିଡ଼ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରେ । (Breast milk is the best and complete food for a baby that meets all of the baby's nutritional needs. It protects the baby from infection and establishes a close bond between mother and baby.)
21. (u) ମିଳିମିଳା (Measles) (Measles)
Answer: ଏହା ଏକ ଭୂତାଣୁ ଜନିତ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ ଯାହା ଶିଶୁର ଶରୀରରେ ଜ୍ୱର ଓ ଲାଲ୍ ଦାଗ ବା ଅଗିଆଦାନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଏହାର ପ୍ରତିରୋଧ ପାଇଁ ଶିଶୁକୁ ପ୍ରାୟ ୯ ରୁ ୧୫ ମାସ ବୟସରେ ମିଳିମିଳା ଟିକା ଦିଆଯାଇଥାଏ । (This is a viral infectious disease that causes fever and red spots or rashes on the child's body. To prevent this, a measles vaccine is given to the child at about 9 to 15 months of age.)
22. (v) କୋଷ୍ଠକାଠିନ୍ୟ (Constipation) (Constipation)
Answer: ଶିଶୁର ଖାଦ୍ୟରେ ଜଳୀୟ ଅଂଶ କମିଗଲେ କିମ୍ବା ମଳ କଠିନ ହୋଇ ନିଷ୍କାସିତ ହେବାରେ କଷ୍ଟ ହେଲେ ତାକୁ କୋଷ୍ଠକାଠିନ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏଥିପାଇଁ ଶିଶୁକୁ ଫଳ ରସ, ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଜଳ କିମ୍ବା ଅଳ୍ପ ମହୁ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ । (If the water content in the baby's food decreases or if the stool becomes hard and difficult to pass, it is called constipation. For this, it is necessary to give the baby fruit juice, plenty of water, or a little honey.)
23. (w) ସାଧାରଣ ଥଣ୍ଡା (Common Cold) (Common Cold)
Answer: ଭୂତାଣୁ ଜନିତ ଏହି ରୋଗରେ ଶିଶୁର ନାକରୁ ପାଣି ଗଡ଼େ, କାଶ ଓ ସାମାନ୍ୟ ଜ୍ୱର ହୋଇଥାଏ । ଏଥିପାଇଁ ଶିଶୁକୁ ଥଣ୍ଡା ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଦୂରରେ ରଖିବା, ଉଷୁମ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧାଇବା ଓ ବିଶ୍ରାମ ଦେବା ଜରୁରୀ । (In this viral disease, the child's nose runs, there is a cough, and a slight fever. For this, it is important to keep the child away from people with colds, dress them in warm clothes, and give them rest.)
24. (x) ପୋଲିଓ (Polio) (Polio)
Answer: ପୋଲିଓ ଏକ ଭୂତାଣୁ ଜନିତ ରୋଗ ଯାହା ଶିଶୁର ମାଂସପେଶୀକୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରି ତାକୁ ଚିରଦିନ ପାଇଁ ପଙ୍ଗୁ କରିଦେଇଥାଏ । ଏଥିରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ପିଲାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ପୋଲିଓ ବୁନ୍ଦା ବା ଟିକା ଦିଆଯାଇଥାଏ । (Polio is a viral disease that attacks the child's muscles and paralyzes them forever. To prevent this, children are given polio drops or vaccines at prescribed times.)
25. (y) ଟିକାଦାନ (Vaccination) (Vaccination)
Answer: ଶରୀର ଭିତରକୁ ରୋଗଜୀବାଣୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇ କୃତ୍ରିମ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଟିକାଦାନ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଶିଶୁକୁ ବିଭିନ୍ନ ସଂକ୍ରାମକ ଓ ମାରାତ୍ମକ ରୋଗରୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରେ । (The process of introducing pathogens into the body to create artificial immunity is called vaccination. It provides protection to the child from various infectious and fatal diseases.)
26. (z) ଉଚ୍ଚତା ଓ ଓଜନର ବୃଦ୍ଧି (Growth in height and weight) (Growth in height and weight)
Answer: ଶିଶୁର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଶାରୀରିକ ବିକାଶର ମାପକାଠି ହେଉଛି ତା’ର ଉଚ୍ଚତା ଓ ଓଜନର ବୃଦ୍ଧି । ଯଦି ଶିଶୁର ଓଜନ ବୟସ ଅନୁଯାୟୀ ନିୟମିତ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ତେବେ ଶିଶୁ ସୁସ୍ଥ ଅଛି ବୋଲି ଧରାଯାଏ । (The measure of a child's health and physical development is the increase in their height and weight. If the child's weight increases regularly according to age, then the child is considered healthy.)
27. (aa) ବାୟୁ ଦୋଷ (Wind) (Wind)
Answer: କ୍ଷୀର ଖୁଆଇବା ବେଳେ ବାୟୁ ଶୋଷଣ କରିନିଲେ କିମ୍ବା ଖାଲି ବୋତଲ ଚୁଷିଲେ ଶିଶୁର ପେଟରେ ବାୟୁ ଜମି ଅଶ୍ୱସ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଏଥିପାଇଁ ଶିଶୁକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଖୁଆଇବା ଓ ପରେ ହେକୁଟି ନେବା ପାଇଁ ପିଠି ଆଉଁସିବା ଉଚିତ । (When feeding milk, if air is sucked in or an empty bottle is sucked, air accumulates in the child's stomach and causes discomfort. For this, the child should be fed slowly and then the back should be rubbed for burping.)
28. (ab) ସମନ୍ବିତ ଶିଶୁ ବିକାଶ ସେବା (I.C.D.S.) (I.C.D.S.)
Answer: ଅଙ୍ଗନୱାଡ଼ି କେନ୍ଦ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ଯୋଜନା ଶିଶୁ ଓ ଗର୍ଭବତୀ ମାତାମାନଙ୍କୁ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ଯୋଗାଇ ଦିଏ । ଏହା ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁହାର ରୋକିବା ଓ ପୋଷଣ ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । (Through Anganwadi centers, this scheme provides nutritious food and primary health services to children and pregnant mothers. It works to prevent infant mortality and increase nutrition levels.)
29. (ac) ଜ୍ୱରର ଚିକିତ୍ସା (Treatment of Fever) (Treatment of Fever)
Answer: ଶିଶୁର ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ୩୭.୭° C ରୁ ଅଧିକ ହେଲେ ତାକୁ ଜ୍ୱର କୁହାଯାଏ । ଏହି ସମୟରେ ଉଷୁମ ପାଣିରେ ଦେହ ପୋଛି ଦେବା ଓ ଜ୍ୱର ଅଧିକ ହେଲେ କପାଳରେ ପାଣିପଟି ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ । (A fever is when a baby's body temperature is above 37.7°C. During this time, it is necessary to wipe the body with warm water and put a water pack on the forehead if the fever is high.)
30. (ad) ଅତିସାର (Diarrhoea) (Diarrhoea)
Answer: ଜୀବାଣୁ ବା ସଂକ୍ରମଣ ଯୋଗୁଁ ଶିଶୁ ବାରମ୍ବାର ପତଳା ଝାଡ଼ା ହେବାକୁ ଅତିସାର କୁହାଯାଏ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶରୀରରୁ ଜଳାଭାବ ହୁଏ । ଏଥିପାଇଁ ଶିଶୁକୁ ଓ.ଆର୍.ଏସ୍ ବା ଲୁଣ-ଚିନିର ଦ୍ରବଣ ବାରମ୍ବାର ପିଇବାକୁ ଦେବା ଜରୁରୀ । (Frequent loose motion in a child due to bacteria or infection is called diarrhea which causes dehydration in the body. For this, it is important to give the baby ORS or salt-sugar solution repeatedly.)
3 Mark Questions (3 Mark Questions)
1. (a) କଷକ୍ଷୀର (Colostrum) (Colostrum)
Answer: ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ପରେ ମାଆ ସ୍ତନରୁ ନିର୍ଗତ ହେଉଥିବା ପ୍ରଥମ ଈଷତ୍ ହଳଦିଆ ଓ ବହଳିଆ କ୍ଷୀରକୁ କଷକ୍ଷୀର ବା କୋଲେଷ୍ଟ୍ରମ୍ କୁହାଯାଏ । ଏହି କ୍ଷୀରରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ପ୍ରତିପିଣ୍ଡ ବା ରୋଗ ନିବାରକ ଶକ୍ତି ରହିଥାଏ ଯାହା ଶିଶୁର ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଇଥାଏ । ଏହା ଶିଶୁର ପେଟରୁ କଳା ମଇଳା ପଦାର୍ଥ ବାହାର କରିବାରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ସୁସ୍ଥ ଶିଶୁ ଗଠନ ପାଇଁ ଏହି କ୍ଷୀରକୁ ନଷ୍ଟ ନକରି ଶିଶୁକୁ ପିଆଇବା ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ । ଏଥିରେ ଶିଶୁର ବୃଦ୍ଧି ନିମନ୍ତେ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ପୋଷକ ଉପାଦାନ ଉପଯୁକ୍ତ ଅନୁପାତରେ ରହିଥାଏ । (The first slightly yellow and thick milk emitted from the mother's breast after childbirth is called colostrum. This milk contains plenty of antibodies or immunity power that boosts the baby's resistance. It specifically helps in removing black waste materials from the baby's stomach. For a healthy baby, it is essential to feed this milk without wasting it. It contains all the necessary nutrients in the right proportion for the baby's growth.)
2. (b) କ୍ଷୀର ଛଡ଼ାଇବା (Weaning) (Weaning)
Answer: ମାଆ କ୍ଷୀର ସହିତ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁପୂରକ ଖାଦ୍ୟ ଶିଶୁକୁ ଦେଇ କ୍ଷୀର ପିଇବା ଅଭ୍ୟାସ ଛଡ଼ାଇବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଉଇନିଙ୍ଗ କୁହାଯାଏ । ସାଧାରଣତଃ ଶିଶୁକୁ ଛଅ ମାସ ବୟସ ହେବା ପରେ କେବଳ କ୍ଷୀର ତା’ର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ନଥିବାରୁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଏ । ଏହି ସମୟରେ ଶିଶୁକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସ୍ୱାଦ ସହିତ ଅଭ୍ୟସ୍ତ କରାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ତରଳ ଓ ପରେ ଅର୍ଦ୍ଧତରଳ ଖାଦ୍ୟ ଦିଆଯାଏ । ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଫଳରେ ବର୍ଷକ ବେଳକୁ ଶିଶୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପରିବାରର ରାନ୍ଧଣା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ଶିଖିଯାଏ । ନୂଆ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲାବେଳେ ଶିଶୁର ହଜମ ଶକ୍ତି ଓ ଆଲର୍ଜି ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ । (The process of gradually introducing other supplementary foods to a child along with breast milk to stop the breastfeeding habit is called weaning. This process starts after the child is six months old because milk alone is not enough for growth. Liquid followed by semi-solid foods are given to habituate the baby to different tastes. By age one, the child learns to eat family-cooked meals. Attention should be paid to digestion and allergies when giving new foods.)
3. (c) ଦାନ୍ତ ଉଠିବା (Teething) (Teething)
Answer: ଶିଶୁର ଛଅ ସାତ ମାସ ବୟସରେ ପ୍ରଥମେ ଦୁଗ୍ଧଦାନ୍ତ ଉଠିବା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ଶିଶୁ ଅଶ୍ୱସ୍ତି ଅନୁଭବ କରେ । ମାଢ଼ି ଫୁଲି ସାମାନ୍ୟ ନାଲି ଦେଖାଯାଏ ଓ ପାଟିରୁ ପ୍ରଚୁର ଲାଳ ବାହାରିଥାଏ । ଏହି ସମୟରେ ଶିଶୁ ସବୁ ଜିନିଷକୁ କାମୁଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାରୁ ତାକୁ ଟାଣ ବିସ୍କୁଟ୍ ବା କଞ୍ଚା ଗାଜର ଖଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥାଏ । ଦାନ୍ତ ଉଠିବା ବେଳେ ଶିଶୁକୁ ସାମାନ୍ୟ ଜ୍ୱର ବା ପତଳା ଝାଡ଼ା ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ । ଶିଶୁର ସଂକ୍ରମଣ ରୋକିବା ପାଇଁ ତା’ର ଖେଳନା ଓ ପରିବେଶକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଷ୍କାର ରଖିବା ଉଚିତ । (Milk teeth start erupting at six to seven months, causing discomfort. Gums appear swollen and red, and saliva flows abundantly. Since the baby tries to bite everything, hard biscuits or raw carrots are given. There is a possibility of slight fever or loose motion during teething. To prevent infection, the child's toys and environment should be kept completely clean.)
4. (d) ଓ.ଆର୍.ଏସ୍. ବା ଲୁଣ-ଚିନି ଦ୍ରବଣ (O.R.S. or Salt-Sugar Solution)
Answer: ପତଳା ଝାଡ଼ା ଯୋଗୁଁ ଶରୀରରେ ହେଉଥିବା ଜଳାଭାବକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଲୁଣ-ଚିନିର ଦ୍ରବଣ ବା ଓ.ଆର୍.ଏସ୍. ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଏହାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଲିଟର ଫୁଟା ପାଣିରେ ଏକ ପ୍ୟାକେଟ୍ ଗୁଣ୍ଡ ମିଶାଯାଏ କିମ୍ବା ଘରେ ଚିନି ଓ ଲୁଣକୁ ସଠିକ୍ ମାପରେ ମିଶାଇ ଦିଆଯାଏ । ଏହି ଦ୍ରବଣ ଶରୀରରେ ଜଳ ଓ ଖଣିଜ ଲବଣର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବା ସହ ଶିଶୁକୁ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରେ । ଝାଡ଼ା ଆରମ୍ଭ ହେବା ମାତ୍ରେ ଏହାକୁ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କରି ବାରମ୍ବାର ପିଇବାକୁ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହା ଶିଶୁର ଶରୀରରେ ଶକ୍ତି ବଜାୟ ରଖିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । (Salt-sugar solution or ORS is used to treat dehydration caused by loose motion. To prepare it, one packet of powder is mixed in a liter of boiled water, or sugar and salt are mixed in correct proportions at home. This solution maintains the balance of water and minerals and protects the baby from danger. It should be given in small amounts repeatedly as soon as diarrhea starts. It also helps maintain energy in the body.)
5. (e) ବାୟୁ ଓ ପେଟଟଣା (Wind and Colic) (Wind and Colic)
Answer: ଶିଶୁକୁ ଅତି ଶୀଘ୍ର କ୍ଷୀର ଖୁଆଇଲେ କିମ୍ବା ଖାଲି ବୋତଲ ଚୁଷିଲେ ତା’ ପେଟ ଭିତରକୁ ବାୟୁ ଚାଲିଯାଏ ଓ ପେଟବ୍ୟଥା ସୃଷ୍ଟି କରେ । ପେଟଟଣା ଯୋଗୁଁ ଶିଶୁ ଅସହଜ ଅନୁଭବ କରେ ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଜୋରରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗେ । ଏହାର ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ ଶିଶୁକୁ ଖୁଆଇ ସାରିବା ପରେ କାନ୍ଧରେ ପକାଇ ପିଠି ଆଉଁସିବା ଉଚିତ । ପିଠି ଆଉଁସିବା ଦ୍ୱାରା ବାୟୁ ହେକୁଟି ବା ବୃକାର ହୋଇ ବାହାରିଯାଏ ଏବଂ ଶିଶୁକୁ ଆରାମ ମିଳିଥାଏ । ଶିଶୁକୁ ଶାନ୍ତ ରଖିବା ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହ ଖୁଆଇବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ୟା ଦୂର କରାଯାଇପାରେ । (If the baby is fed too fast or sucks an empty bottle, air enters the stomach and causes pain. Due to colic, the baby feels uncomfortable and cries loudly. To remedy this, rub the baby's back on your shoulder after feeding. This allows air to escape as a burp, giving relief. Keeping the baby calm and feeding patiently can prevent this problem.)
6. (f) ପ୍ରାକୃତିକ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି (Natural Immunity)
Answer: ଶରୀରର ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତିକୁ ଇମ୍ୟୁନିଟି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ପ୍ରାକୃତିକ ଓ କୃତ୍ରିମ ଭାବେ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ହୋଇଥାଏ । ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ମାଆଠାରୁ ଯେଉଁ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ କ୍ଷମତା ପାଇଥାଏ, ତାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି କୁହାଯାଏ । ମାଆର ପ୍ରଥମ ଦିନର କଷକ୍ଷୀର ବା କୋଲେଷ୍ଟ୍ରମ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିଶୁ ଏହି ଶକ୍ତି ଲାଭ କରିଥାଏ । ଏହି ଜନ୍ମଗତ ଶକ୍ତି ଶିଶୁକୁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଅବସ୍ଥାରେ ବିଭିନ୍ନ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ କବଳରୁ ରକ୍ଷା କରେ । ତଥାପି ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ବା ଅଧିକ ଜୀବାଣୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏହା ରୋଗ ରୋକିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୁଏ । (The body's power to resist diseases is called immunity, which is of two types: natural and artificial. The immunity power a child receives from the mother at birth is called natural immunity. The baby gains this from the mother's first colostrum. This innate strength protects the baby from various infections initially. However, if the body becomes weak or many pathogens enter, it may be unable to prevent disease.)
7. (g) ନିର୍ବିଜାଣୁକରଣ (Sterilization) (Sterilization)
Answer: ଶିଶୁର କ୍ଷୀର ବୋତଲ, ଠିପି ଓ ନିପଲ୍କୁ ଜୀବାଣୁମୁକ୍ତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନିର୍ବିଜାଣୁକରଣ କୁହାଯାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ବ୍ୟବହାର ପରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସାବୁନ୍ ପାଣିରେ ଧୋଇ ଫୁଟନ୍ତା ପାଣିରେ ପାଞ୍ଚ ମିନିଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସିଝାଇବା ଉଚିତ । ଏହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜୀବାଣୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ଶିଶୁକୁ ସଂକ୍ରମଣ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହେ ନାହିଁ । କୃତ୍ରିମ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ବ୍ୟବହୃତ ଚାମଚ ଓ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ସେହିଭଳି ବିଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁକୁ ପେଟ ଗୋଳମାଳ ଓ ଥ୍ରସ୍ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରାଯାଇପାରିବ । (The process of disinfecting the baby's milk bottle, cap, and nipple is called sterilization. After each use, they should be washed with soapy water and boiled in water for five minutes. This destroys all bacteria and prevents infection. Spoons and vessels used for artificial food preparation should also be purified similarly. Cleanliness protects the baby from stomach upsets and thrush.)
8. (h) ବି.ସି.ଜି. ଟିକା (B.C.G. Vaccine) (B.C.G. Vaccine)
Answer: ବି.ସି.ଜି. ଟିକା ଶିଶୁକୁ ଭୟଙ୍କର ଯକ୍ଷ୍ମା ବା ଟି.ବି. ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥାଏ । ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଜନ୍ମରୁ ଦୁଇ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଶିଶୁର ବାହୁର ଉପର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦିଆଯାଏ । ଟିକା ଦେବାର କିଛି ସପ୍ତାହ ପରେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଏକ ଛୋଟ ବଥ ହୋଇ ଶୁଖିଯାଏ ଓ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଦାଗ ରହିଯାଏ । ଏହି ଟିକା ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିଶୁକୁ ଯକ୍ଷ୍ମା ରୋଗରୁ ସୁරକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ଅଧିକ ଜନସମାଗମ ଥିବା ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଟିକା ଶିଶୁକୁ ସଂକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ବହୁତ ସହାୟକ ହୁଏ । (BCG vaccine is given to protect children from tuberculosis. It is usually given on the upper arm within two months of birth. After a few weeks, a small boil forms, heals, and leaves a permanent scar. This vaccine provides protection for about five years. It is very helpful in protecting children from infection in crowded urban areas.)
9. (i) ଡି.ପି.ଟି. ଟିକା (D.P.T. Vaccine) (D.P.T. Vaccine)
Answer: ଡି.ପି.ଟି. ଟିକା ଶିଶୁକୁ କଣ୍ଠଆଳତି, ଲହରା କାଶ ଓ ଧନୁଷ୍ଟଙ୍କାର ଭଳି ତିନୋଟି ମାରାତ୍ମକ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରେ । ଏହାକୁ ଟ୍ରିପଲ୍ ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଶିଶୁକୁ ଦୁଇରୁ ତିନି ମାସ ବୟସରୁ ଦେବା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଏ । ଏହି ଟିକା ମାଂସପେଶୀରେ ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ୍ ଆକାରରେ ତିନୋଟି ପାନରେ ଚାରିରୁ ଆଠ ସପ୍ତାହ ବ୍ୟବଧାନରେ ଦିଆଯାଏ । ପ୍ରାଥମିକ ଟିକା ପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ବୁଷ୍ଟର ଡୋଜ୍ ନେବା ନିତାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ଟିକା ନେବା ପରେ ଶିଶୁକୁ ସାମାନ୍ୟ ଜ୍ୱର ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୋଇପାରେ । (DPT vaccine protects against diphtheria, whooping cough, and tetanus. Also called Triple Antigen, it begins at 2-3 months. It is given as three intramuscular injections at 4-8 week intervals. A booster dose is necessary to maintain its effect. Slight fever and pain may occur after the vaccination.)
10. (j) ବୋତଲରେ କ୍ଷୀର ଖୁଆଇବା କୌଶଳ (Bottle Feeding Technique)
Answer: ବୋତଲରେ କ୍ଷୀର ଖୁଆଇବା ସମୟରେ ବୋତଲକୁ ଅଳ୍ପ ଅଣାଇ ଧରିବା ଉଚିତ ଯଦ୍ୱାରା ବୋତଲର ମୁହଁଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷୀରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିବ । ଏପରି ନ କଲେ ଶିଶୁ କ୍ଷୀର ଟାଣିବା ବେଳେ ବାୟୁ ଶୋଷଣ କରିନିଏ ଓ ଏହା ପେଟରେ ବାୟୁଦୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଶିଶୁର ମୁଣ୍ଡକୁ ସାମାନ୍ୟ ଟେକି ନଖଉଷୁମ କ୍ଷୀର ଖୁଆଇବା ଆବଶ୍ୟକ କାରଣ ଏହା ସହଜରେ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ । ନିପଲ୍ରେ ଥିବା କଣାଟି ଉପଯୁକ୍ତ ଆକାରର ହେବା ଜରୁରୀ ଯେପରି କ୍ଷୀରର ସ୍ରୋତ ଠିକ୍ ରହିବ । ଖୁଆଇବା ପରେ ଶିଶୁକୁ କାନ୍ଧରେ ପକାଇ ପିଠି ଆଉଁସି ଦେବା ଉଚିତ ଯାହାଦ୍ୱାରା ବାୟୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୁଏ । (When bottle feeding, tilt the bottle slightly so the nipple is full of milk. Otherwise, the baby swallows air, causing gas. Feed lukewarm milk with the baby's head raised for easy digestion. The nipple hole size must be appropriate for steady flow. Afterward, burp the baby by rubbing their back on your shoulder.)
11. (k) ଶିଶୁ ଅପମୃତ୍ୟୁର କାରଣ (Causes of Infant Mortality)
Answer: ଶିଶୁ ଅପମୃତ୍ୟୁର ମୁଖ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଅଜ୍ଞତା ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବାର ଅଭାବ । ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଶିଶୁ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ପାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ରୋଗ ହେଲେ ଉପଯୁକ୍ତ ଚିକିତ୍ସା ସୁବିଧା ପାଇପାରେ ନାହିଁ । ଶିକ୍ଷାର ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ପିତାମାତା ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଟିକା ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟରକ୍ଷା ନିୟମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଜ୍ଞ ରହିଥାନ୍ତି । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ବିଭିନ୍ନ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ ଓ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଲାଗିଥିବା ଆଘାତ ଯୋଗୁଁ ମଧ୍ୟ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟେ । ବାସଗୃହର ଅସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ପରିବେଶ ଓ ଦୂଷିତ ଜଳ ଶିଶୁକୁ ବାରମ୍ବାର ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ କରିଥାଏ । (The main causes of infant mortality are poverty, ignorance, and lack of healthcare. Poverty prevents access to nutrition and treatment. Lack of education leaves parents unaware of vaccines and hygiene. Infectious diseases and birth injuries also contribute. Unhealthy environments and contaminated water make babies frequently ill.)
12. (l) ମାତୃ ଅପମୃତ୍ୟୁର ନିରାକରଣ (Prevention of Maternal Mortality)
Answer: ଭାରତରେ ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁହାର ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ସରକାର ଜନନୀ ସୁରକ୍ଷା ଯୋଜନା ମାଧ୍ୟମରେ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରୁଛନ୍ତି । ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ, ଲୌହ ବଟିକା ଓ ଟିଟାନସ୍ ଟିକା ମାଗଣାରେ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଉଛି । ତାଲିମପ୍ରାପ୍ତ ଧାଈ ଓ ଆଶା କର୍ମୀମାନେ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରସବ ପୂର୍ବରୁ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯତ୍ନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି । ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ରୋକିବା ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକେନ୍ଦ୍ରରେ ପ୍ରସବ କରାଇବା ଦ୍ୱାରା ଅପମୃତ୍ୟୁକୁ ଅନେକାଂଶରେ ରୋକାଯାଇ ପାରିବ । ସମନ୍ବିତ ଶିଶୁ ବିକାଶ ସେବା ମାଧ୍ୟମରେ ମାତାମାନଙ୍କ ପୋଷଣ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି । (To reduce maternal mortality, the Indian government provides financial aid through Janani Suraksha Yojana. Pregnant women receive free nutrition, iron tablets, and tetanus vaccines. Trained midwives and ASHA workers raise awareness about prenatal and postnatal care. Preventing child marriage and promoting institutional delivery significantly stop these deaths. ICDS also focuses on maternal nutrition and health.)
13. (m) ଥ୍ରସ୍ (Thrush) (Thrush)
Answer: ଥ୍ରସ୍ ଏକ କବକ ବା ଫଙ୍ଗସ୍ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ରୋଗ ଯେଉଁଥିରେ ଶିଶୁର ପାଟି ଭିତରେ ଓ ଜିଭ ଉପରେ ଧଳା ବୋଳ ଭଳି ଦାଗ ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ରୋଗ ହେଲେ ଶିଶୁ ଖାଇବାକୁ କଷ୍ଟ ପାଏ ଏବଂ ଅଶ୍ୱସ୍ତି ହେତୁ ବାରମ୍ବାର କାନ୍ଦିଥାଏ । ଏଥିପାଇଁ ଜେନ୍ସନ୍ ଭାଓଲେଟ୍ ଦ୍ରବଣକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ଖୁଆଇବା ପରେ ଶିଶୁର ଜିଭରେ ଲଗାଇବା ଆବଶ୍ୟକ । ବୋତଲ ଓ ନିପଲ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ସିଝାଇ ବ୍ୟବହାର ନକରିବା ଏହି ସଂକ୍ରମଣର ଏକ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ଅଟେ । ସଫା ଓ ଓଦା କପଡ଼ାରେ ଶିଶୁର ପାଟି ଓ ଓଠକୁ ନିୟମିତ ପୋଛିଲେ ଏହି ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା ମିଳେ । (Thrush is a fungal disease with white patches in the mouth and tongue. It causes pain during feeding and constant crying. Gentian Violet solution should be applied to the tongue after feeding. Lack of boiling bottles/nipples is a major cause. Regularly wiping the baby's mouth and lips with a clean, wet cloth provides protection.)
14. (n) ଅନୁପୂରକ ଖାଦ୍ୟ (Supplementary Food) (Supplementary Food)
Answer: ମାଆ କ୍ଷୀର ସହିତ ଶିଶୁର ପୁଷ୍ଟିଜନିତ ଅଭାବ ପୂରଣ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଦିଆଯାଏ ତାକୁ ଅନୁପୂରକ ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ତରଳ, ଅର୍ଦ୍ଧତରଳ ଏବଂ କଠିନ ଏହି ତିନୋଟି ଆକାରରେ ଶିଶୁକୁ ଦିଆଯାଇଥାଏ । ଫଳ ରସ ଓ ପନିପରିବା ସୁପ୍ ତରଳ ଅନୁପୂରକ ଖାଦ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଜାଉ ଓ ପାୟସ ଅର୍ଦ୍ଧତରଳ ଖାଦ୍ୟ ଅଟେ । ଶିଶୁର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅଣ୍ଡା କେଶର, ପାଚିଲା କଦଳୀ ଓ ସିଝା ପନିପରିବା ଏଥିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଏ । ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଶିଶୁକୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱାଦ ସହ ପରିଚିତ କରିବା ସହ ତାକୁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ । (Food given to supplement breast milk and fill nutritional gaps is called supplementary food. It is given in liquid, semi-solid, and solid forms. Fruit juices/vegetable soups are liquid, while porridge is semi-solid. Egg yolk, bananas, and boiled vegetables are included for growth. These introduce the baby to different tastes and provide energy.)
15. (o) ଜଳାଭାବ ବା ଡିହାଇଡ୍ରେସନ୍ (Dehydration)
Answer: ଅତ୍ୟଧିକ ପତଳା ଝାଡ଼ା ବା ବାନ୍ତି ଯୋଗୁଁ ଶରୀରରୁ ବହୁତ ପରିମାଣର ଜଳ ଓ ଲବଣ ନିଷ୍କାସିତ ହେଲେ ତାକୁ ଜଳାଭାବ କୁହାଯାଏ । ଏପରି ହେଲେ ଶିଶୁର ଅବସ୍ଥା ସାଙ୍ଘାତିକ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁମୁଖରେ ପଡ଼ିବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ । ଏହି ଜଳାଭାବ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଶିଶୁକୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲ୍ ଦ୍ରବଣ ବା ଲୁଣ-ଚିନିର ଫୁଟା ପାଣି ବାରମ୍ବାର ପିଇବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ । ଶିଶୁ ଶରୀରରେ ଜଳୀୟ ଅଂଶ କମିଗଲେ ସେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ ଓ ତା’ର ଆଖି ବସିଯିବା ସହ ଚର୍ମ ଶୁଖିଲା ଦେଖାଯାଏ । ଜଳାଭାବ ରୋକିବା ପାଇଁ ଶିଶୁକୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣରେ ସିଝା ପାଣି ପିଆଇବା ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ । (Excessive loss of water and salts due to loose motion/vomiting is called dehydration. It can lead to fatal conditions. To treat it, give electrolytes or salt-sugar solution repeatedly. A dehydrated child becomes weak, with sunken eyes and dry skin. Plenty of boiled water is essential to prevent it.)
16. (p) ପୋଲିଓ (Polio) (Polio)
Answer: ପୋଲିଓ ଏକ ଭୂତାଣୁ ଜନିତ ରୋଗ ଯାହା ଶିଶୁର ମାଂସପେଶୀକୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରି ତାକୁ ଚିରଦିନ ପାଇଁ ପଙ୍ଗୁ କରିଦେଇଥାଏ । ଏଥିରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ପାଟିବାଟେ ପୋଲିଓ ବୁନ୍ଦା ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଶିଶୁକୁ ତିନି ମାସ ବୟସରୁ ଦେବା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଏ । ପ୍ରତିବର୍ଷ ବୁଷ୍ଟର ଡୋଜ୍ ଆକାରରେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପ୍ରତିଷେଧକ ଦେବା ଉଚିତ । ଶିଶୁକୁ ଥରେ ପୋଲିଓ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଟିକା ଦେବା ଜରୁରୀ କାରଣ ଏହା ତିନି ପ୍ରକାର ଭୂତାଣୁ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ । ମାଆ କ୍ଷୀର ଏହି ଟିକାକୁ ନିଷ୍କ୍ରିୟ କରିଦେଉଥିବାରୁ ଏହା ପିଇବାର ତିନି ଘଣ୍ଟା ପୂର୍ବରୁ ଓ ପରେ କ୍ଷୀର ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । (Polio is a virus that affects muscles and causes permanent paralysis. Oral drops are given starting at 3 months. Boosters should be given annually until age 5. Even if a child had polio, the vaccine is needed for protection against all three virus types. Since breast milk can neutralize the vaccine, avoid feeding milk three hours before and after the dose.)
17. (q) ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁହାର (Infant Mortality Rate) (Infant Mortality Rate)
Answer: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ହଜାର ଜନ୍ମିତ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ତାକୁ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁହାର କୁହାଯାଏ । ଏହା ଏକ ଦେଶର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା, ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ଓ ପୁଷ୍ଟିର ମାନକୁ ସୂଚାଇଥାଏ । ଭାରତରେ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁହାର ପୂର୍ବ ଅପେକ୍ଷା ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ୟା ହୋଇ ରହିଛି । ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଯତ୍ନର ଅଭାବ ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ହାର ବୃଦ୍ଧି ହେବାର ଏକ ପ୍ରଧାନ କାରଣ । ସରକାର ବିଭିନ୍ନ ଯୋଜନା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ହାରକୁ କମ୍ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ପଦକ୍ଷେପ ନେଉଛନ୍ତି । (The number of deaths per 1,000 live births in the first year is the Infant Mortality Rate. It indicates the country's health, hygiene, and nutrition standards. Although it has decreased in India, it remains a serious issue. Lack of balanced diet and proper care are major causes. The government is taking steps through various schemes to reduce this rate.)
18. (r) ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁହାର (Maternal Mortality Rate) (Maternal Mortality Rate)
Answer: ଗର୍ଭଧାରଣ କିମ୍ବା ଶିଶୁ ପ୍ରସବ ଜନିତ କାରଣରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଲକ୍ଷ ଜୀବିତ ଶିଶୁ ପ୍ରସବ ମଧ୍ୟରୁ ଯେତିକି ମାତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟେ, ତାକୁ ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁହାର କୁହାଯାଏ । ରକ୍ତହୀନତା, ସଂକ୍ରମଣ ଓ ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ଗର୍ଭଧାରଣ ଏହି ମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରଧାନ ଆନ୍ତରିକ କାରଣ ଅଟେ । ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବାର ଅଭାବ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ମାତା ପ୍ରସବ କାଳୀନ ଜଟିଳତାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ଜୀବନ ହରାନ୍ତି । ପ୍ରସବ ସମୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ ତାଲିମପ୍ରାପ୍ତ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଅଭାବ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସାମାଜିକ ସମସ୍ୟା । ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ପୋଷଣ ଓ ଚିକିତ୍ସା ଦେଲେ ଏହି ହାରକୁ କମ୍ କରାଯାଇପାରିବ । (Maternal deaths per 100,000 live births due to pregnancy or childbirth is the Maternal Mortality Rate. Anemia, infection, and early pregnancy are key causes. Poverty and lack of healthcare lead to birth complications. Lack of trained staff during delivery is also a problem. Providing nutrition and medical care can lower this rate.)
19. (s) ଜନନୀ ସୁରକ୍ଷା ଯୋଜନା (Janani Suraksha Yojana) (Janani Suraksha Yojana)
Answer: ଜନନୀ ସୁରକ୍ଷା ଯୋଜନା ହେଉଛି ସରକାରଙ୍କର ଏକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ଯାହା ଗରିବ ମାତାମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକେନ୍ଦ୍ରରେ ପ୍ରସବ କରାଇବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥାଏ । ଏହି ଯୋଜନାରେ ମାତାମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯତ୍ନ ପାଇଁ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ଓ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ରାଶି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ । ଆଶା କର୍ମୀମାନେ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକେନ୍ଦ୍ର ସହ ସଂଯୋଗ କରିବାରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ଏହା ମାତୃ ଓ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁହାରକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ପରିମାଣରେ ହ୍ରାସ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରିଛି । ୨୦୦୫ ମସିହାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏହି ଯୋଜନା ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଅଧିକ ସଫଳ ହୋଇଛି । (Janani Suraksha Yojana is a health service encouraging poor mothers to deliver in health centers. It provides financial assistance for postnatal care. ASHA workers identify pregnant women and connect them to centers. It has successfully reduced maternal and infant mortality rates. Launched in 2005, it is very effective in rural areas.)
20. (t) ସ୍ୱୟଂ-ଚାହିଦା ସମୟ ନିର୍ଘଣ୍ଟ (Self-demand Schedule) (Self-demand Schedule)
Answer: ଶିଶୁକୁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ସାରଣୀ ଅନୁଯାୟୀ ଖାଦ୍ୟ ନ ଦେଇ ତା’ର ଭୋକ ଓ ଚାହିଦା ଅନୁସାରେ ଖୁଆଇବାକୁ ସ୍ୱୟଂ-ଚାହିଦା ସମୟ ନିର୍ଘଣ୍ଟ କୁହାଯାଏ । ସଦ୍ୟଜାତ ଶିଶୁର ପାକସ୍ଥଳୀ ଅତି ଛୋଟ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ଭୋକ ଲାଗିବା ମାତ୍ରେ କାନ୍ଦି ନିଜର ଆବଶ୍ୟକତା ଜଣାଇଥାଏ । ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ଶିଶୁକୁ ସନ୍ତୋଷ ମିଳିଥାଏ ଏବଂ ସେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପୋଷଣ ପାଇ ସୁସ୍ଥ ରହେ । ଶିଶୁ ଦୁଧ ପିଇବା ପରେ ଶୋଇପଡ଼ିବା ଓ ତା’ର ଓଜନ ନିୟମିତ ବଢ଼ିବା ଖାଦ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ ହେବାର ମୁଖ୍ୟ ସଙ୍କେତ । ଶିଶୁର ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଖାଇବାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଯାଏ । (Feeding a baby based on hunger rather than a fixed schedule is a self-demand schedule. Newborns have small stomachs and cry to signal hunger. This method keeps them satisfied and healthy. Sleeping after feeding and regular weight gain are signs of sufficient feeding. Over time, the baby develops a regular feeding routine naturally.)